Toni Bender overleden — het einde van een tijdperk in de gleitschirmwereld
- Erik de Vlieger
- 19 minuten geleden
- 5 minuten om te lezen
Het paragliding-wereldje is een icoon kwijt. Toni Bender, decennialang het gezicht en de ziel van fabrikant NOVA, is overleden. Dat maakte NOVA bekend in een persoonlijk bericht aan hun team van piloten, kort voordat het nieuws breder naar buiten kwam.
Toni overleed een natuurlijke dood tijdens een bivak in de bergen — geen ongeval, benadrukt NOVA nadrukkelijk in hun bericht. Voor iedereen die Toni kende als de man die zijn hele leven in de bergen en in de lucht doorbracht, voelt dat op een wrange manier toch passend: hij stierf op de plek waar hij zich het meest thuis voelde.
Toni pakte daar zijn rugzak uit — en ontdekte dat hij de verkeerde tas had meegenomen. In plaats van zijn scherm zat er gewoon zijn slaapzak in.
In gesprek met Hans ter Maat: "Hij deed alles voor anderen"
Weinig mensen in Nederland kenden Toni zo goed als Hans ter Maat, mede-oprichter van paragliding school Cloud to Cloud. Wij spraken hem telefonisch, kort nadat het nieuws bekend werd — nog zichtbaar aangedaan, maar met veel warmte pratend over zijn oude vriend.
Hans en Toni kennen elkaar al sinds 2001 — vijfentwintig jaar vriendschap, opgebouwd over talloze vlieguren, wedstrijden en reizen samen. "We waren bijna precies even oud," vertelt Hans, "en dat leidde tot een jarenlange, ludieke competitie tussen ons: wie werd er ieder jaar als eerste een dagje ouder? Ik belde hem op zijn verjaardag om hem te feliciteren, en een paar maanden later belde hij mij terug, met altijd diezelfde plagerige opmerking: 'Je zit me wel op de hielen.' Dat hielden we vijfentwintig jaar lang vol — elk jaar opnieuw, zonder dat het ooit verveelde."
Toni was internationaal een veelgevraagd en gerespecteerd piloot, maar had volgens Hans altijd een bijzondere band met Nederland. "Hij kwam hier graag, en had oprecht een warm hart voor de Nederlandse vliegers. Die connectie was er altijd — hij voelde zich hier thuis, en dat voelden wij ook aan hem."
Wat Hans vooral benadrukt, is hoe Toni als piloot een zeldzame combinatie was van durf en verstandigheid. "Hij was testpiloot bij NOVA, en dat ging in de begindagen weleens mis — dat hoorde er toen simpelweg bij. In die tijd moest alles nog écht van de grond af ontdekt worden: wat werkt, wat niet. Tegenwoordig wordt zoveel al met de computer doorgerekend voordat een scherm ooit de lucht in gaat, maar vroeger was dat compleet anders. Toni was daar middenin bezig, hij testte werkelijk alles — hij hielp mee de schermen te ontwikkelen die wij nu als vanzelfsprekend beschouwen."
Toch was Toni allesbehalve een roekeloze durfal, benadrukt Hans nadrukkelijk. "Hij ging voor safety, altijd. Dreigde er föhn? Dan bleef hij gewoon aan de grond, hoe graag hij ook wilde vliegen. Hij nam geen onnodige risico's — hij had wel het nodige lef in zich, dat had je als testpiloot ook wel nodig, maar dat combineerde hij met een enorme mate van bezonnenheid. Die balans tussen moed en voorzichtigheid, dat was precies wat hem zo'n goede piloot maakte — en waarom mensen hem vertrouwden."
Naast de professionele herinneringen deelt Hans ook een luchtiger anekdote, die precies laat zien wat voor mens Toni was, ook los van het vliegen zelf. "We hadden ooit een teammeeting, op een heuvel. Toni pakte daar zijn rugzak uit — en ontdekte dat hij de verkeerde tas had meegenomen. In plaats van zijn scherm zat er gewoon zijn slaapzak in. Typisch Toni: hij kon er zelf hartelijk om lachen, terwijl iedereen om hem heen ook in de lach schoot. Dat relativeringsvermogen, dat hoorde ook echt bij hem."
Wat Hans het meest zal bijblijven, is niet zozeer Toni's staat van dienst als piloot, hoe indrukwekkend ook, maar wie hij was als mens. "Bovenal was hij een vriendelijke, hulpvaardige man. Niets was hem te veel. Hij deed werkelijk alles voor anderen — of het nu ging om een tip voor een jonge piloot, hulp bij het inpakken van een scherm, of gewoon tijd nemen voor een goed gesprek. Dat is misschien wel wat ik het meeste ga missen."
"Glücklicher Ikarus" — de film die generaties piloten inspireerde
Voor de buitenwereld werd Toni vooral bekend door de bekroonde documentaire "Glücklicher Ikarus" uit 2000. Daarin volgde een filmteam hem tijdens zijn tocht dwars over de Alpen met de paraglider — van het Duitse Brauneck, via het Oostenrijkse Zillertal en de Dolomieten, met een adembenemende landing op de Marmolada, tot aan het Italiaanse Bassano del Grappa, in de buurt van Venetië.
Wat de film zo bijzonder maakte, was niet alleen de spectaculaire route, maar ook de manier waarop hij tot stand kwam. De oorspronkelijke vlucht legde Toni af in slechts twee dagen — maar om dat op film vast te leggen, waren de makers meer dan 70 dagen in de lucht, wachtend op het juiste licht en de juiste omstandigheden. Het resultaat: een aaneenschakeling van adembenemende panoramabeelden over de Alpen, die uitgroeide tot iets veel groters dan een reisverslag. Voor talloze piloten van latere generaties werd deze film dé aanleiding om zelf te gaan vliegen — een inspiratiebron die tot op de dag van vandaag doorwerkt, tot ver buiten de Duitstalige gleitschirmwereld.
Ons eigen moment met Toni
Ook Lift Paragliding kruiste ooit zijn pad. Enkele jaren geleden filmden we samen met Toni een instructievideo over noodmanoeuvres — de steilspiraal en de frontstall. Essentiële technieken die iedere paraglider zou moeten beheersen, bijvoorbeeld wanneer onweer nadert of je in een te sterke opgaande luchtstroom terechtkomt. Toni gaf zelf de demonstratie in de lucht, met commentaar van diezelfde Hans ter Maat — een mooie, kleine cirkel die dit verhaal extra betekenis geeft.
Nog altijd een aanrader om te bekijken — leer deze manoeuvres uiteraard alleen onder toezicht van een erkende instructeur.🔗 Bekijk de video: Steilspiraal & Frontstall met Toni Bender
Zijn erfenis
Toni's invloed reikt verder dan alleen NOVA of de film die hem beroemd maakte. Hij hoort tot die kleine groep pioniers die, simpelweg door hun eigen onvermoeibare passie, een hele sport mede op de kaart hebben gezet. Voor talloze piloten wereldwijd — ook in Nederland — was "Glücklicher Ikarus" het eerste beeld dat ooit de vraag opriep: zou ik dat ook kunnen? Voor velen van hen bleek het antwoord uiteindelijk ja, mede dankzij het voorbeeld dat Toni gaf.
Maar misschien is het, zoals Hans het verwoordt, uiteindelijk niet de film of de testschermen die het meest over Toni zeggen — maar de manier waarop hij mensen behandelde. Vriendelijk, hulpvaardig, altijd bereid om iets voor een ander te doen.
Rust zacht, Toni. Bedankt voor alles wat je de sport hebt gebracht — en voor de vriendschap die je, zoals Hans vertelt, zo gul met anderen deelde.
